Archeologisch onderzoek naar ‘eerste tennisbaan van Nederland’

Nieuwsbericht08-07-2026 | 17:00

Terwijl Wimbledon in volle gang is hebben archeologen van de gemeente Den Haag onderzoek gedaan naar de ‘Caetsbaen’ die van circa 1500 tot 1650 achter de Ridderzaal lag. Philips de Schone en Willem van Oranje kaatsten er regelmatig een balletje, zoveel is zeker. Was het ’s lands eerste tennisbaan of niet? Het was in ieder geval niet eens de eerste kaatsbaan op het Binnenhof.

Het Binnenhof is al eeuwenlang het centrum van macht, politiek en architectuur. Maar er werd ook sportgeschiedenis geschreven. Niet alleen met ridder- en steekspelen op het Opperhof en roeien en schaatsen op de Hofvijver. De gedenksteen tussen de Ridderzaal en het ministerie van Algemene Zaken herinnerde tot voor de renovatie aan de belangrijke rol van het grafelijke hof in de ontwikkeling van de tennissport. Op deze plek bevond zich tussen 1500 en 1650 ’s lands eerste tennisbaan “de Caetsbaan van de Prinsen van Oranje” luidt het opschrift.

Beeld: RVB
De gedenksteen uit 1999 voor " 's lands eerste tennisbaan". De steen is nu te zien in ons Informatiecentrum aan Plaats 22

De regels van het spel verschilden per tijd en per regio. Het is dus moeilijk te bepalen wanneer we voor het eerst van ‘tennis’ kunnen spreken. Zeker is wel dat er op het Binnenhof al honderden jaren een balletje geslagen werd. En niet door de minsten.

Van een leien dakje

Mignonne Lenoir, archeologe van de gemeente Den Haag deed de afgelopen weken onderzoek naar ‘de Caetsbaan’ uit 1500. Samen met haar collega’s legde ze verschillende lagen van de baan achter de Ridderzaal bloot. “Deze baan was niet eens de eerste kaatsbaan op het Binnenhof. Al in de veertiende eeuw vermelden documenten een kaatsbaan. Deze moet ergens naast de Ridderzaal gelegen hebben. Het kaatsen ging toen via een muur met een dakje waaronder de toeschouwers zaten.” De uitdrukking ‘van een leien dakje’ stamt vermoedelijk uit deze begindagen van de tennissport.

Er sneuvelde in de late middeleeuwen regelmatig kostbaar glas-in-lood van de ‘Groote Zaal’, waarschijnlijk tot ongenoegen van edelen die niet zo veel op hadden met de edele kaatssport. Voor de bescherming van de ramen gebruikte men ‘horden’ (vlechtwerk van wilgentenen), zoals rekeningen voor rietbedekking laten zien.

Beeld: British Libraty
Middeleeuws kaatsen met den blooten hand (van een leien dakje), terwijl de toeschouwers zich aan den denksport wijden

Philips de Schone, hertog van Bourgondië, was als regelmatige bezoeker van het Binnenhof de grondlegger van de kaatsbaan uit 1500. Hij bezat een voor die tijd ongekende hoeveelheid van maar liefst drie rackets. Tegenstanders die de bal nog met de blote hand moesten retourneren kregen van hem een voorsprong van 15 punten.

Mignonne Lenoir: “De kaatsbaan had tenminste één dikke muur van vermoedelijk zo’n zeven meter hoog. Aan de andere zijde werd de baan begrenst door de toeschouwersvakken met het afdakje. De baan was vermoedelijk 28,5 meter lang en 7 meter breed en met het toeschouwers vak erbij gemeten, zelfs 9 meter breed."

"Begin 20e eeuw is het huidige ministerie van Algemene Zaken over de kopse kant van de baan heen gebouwd waardoor de exacte lengte van de baan niet meer te achterhalen is. We ontdekten verschillende vloerlagen gemaakt van roodbakkende plavuizen van circa 16x16x2,5 cm en 31x15x4 cm. In 1525 zijn er nieuwe tegels op de baan gelegd. En in 1561 werden er opnieuw 6000 tegels gelegd. De baan is in gebruik geweest tot ergens in het midden van de 17e eeuw."

Oranje

Opdrachtgever in 1561 was Willem van Oranje. Naast de ‘6.000 tegelen' bestelde hij ook '102.000 dubbelde hartsteenen, 40 tonnen tarae, 60 hoet calcx en 100 wagenen sant’ voor een lekker vlakke baan . Rondreizend kon hij genieten van drie banen in de Nederlanden: in Breda, bij het Hof van Oranje in Brussel én op het Binnenhof.

In de zeventiende eeuw moest de kaatsbaan wijken voor de toenemende drukte op het Binnenhof. In 1874 werd er in Engeland voor het eerst op gras gespeeld. In 1996 won Richard Krajicek als eerste Nederlander het kaatstoernooi op Wimbledon.